Dr hab. n.wet. Jerzy Gawlikowski

 Dr hab. n.wet. Jerzy Gawlikowski

 Nota biograficzna

Profesor Jerzy Gawlikowski urodził się w 1928 roku w Myszkowie, w b. województwie częstochowskim. Naukę w szkole podstawowej rozpoczął w 1935, a ze względu na działania wojenne i przymusową pracę dla okupanta niemieckiego, mógł ją zakończyć dopiero po wojnie. W 1950 roku zdał egzamin dojrzałości i rozpoczął studia na Wydziale Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu i Politechniki we Wrocławiu. Dyplom lekarza weterynarii uzyskał w marcu 1955 roku. Od kwietnia 1955 do stycznia 1957 roku Profesor Jerzy Gawlikowski pracował na stanowisku starszego inspektora w Inspekcji Higieny Sanitarnej w Katowicach. W lutym 1957 roku podjął pracę w Katedrze Anatomii Zwierząt Wydziału Zootechnicznego Wyższej Szkoły Rolniczej w Szczecinie, w której pracował do chwili przejścia na emeryturę w roku 1998.

Od początku pracy swoją działalność naukową Jerzy Gawlikowski związał z Profesorem Marianem Kubasiewiczem, z którym przez następne lata łączyła ścisła współpraca. Na podstawie rozprawy pt.: „Bydło wczesnośredniowieczne w wykopaliskach zachodniopomorskich” wykonanej pod naukową opieką Profesora M. Kubasiewicza, Rada Wydziału Weterynaryjnego Wyższej Szkoły Rolniczej we Wrocławiu nadała Mu w 1965 roku stopień doktora nauk weterynaryjnych.

Przez kolejne lata działalności naukowej Profesor J. Gawlikowski skoncentrował swoją uwagę na badaniach nad chowem zwierząt udomowionych w różnych okresach historycznych. Gromadząc materiał w postaci szczątków kostnych z różnych stanowisk archeologicznych Pomorza, ale i z innych rejonów kraju i zagranicy, prowadził specjalistyczne badania faunistyczne. Ich wyniki doceniane są przez archeologów, uznających je za cenny materiał źródłowy dla wyjaśnienia wielu zagadnień związanych z życiem gospodarczym mieszkańców wczesno­średnio­wiecznych osad ludzkich.

Zasadniczy cykl badań Profesora J. Gawlikowskiego dotyczył przez lata archeofauny pochodzącej z różnych stanowisk Wolina. Te prowadzone wraz z oddziałami Polskiej Akademii Nauk na ogromną skalę badania przyczyniły się do poznania wielu zagadnień o charakterze biologicznym, hodowlanym i ekonomicznym. Gromadzony przez dziesięciolecia w Katedrze Anatomii Zwierząt przy ogromnym udziale Profesora Jerzego Gawlikowskiego, zbiór szczątków kostnych, stał się największym w Polsce i posłużył do poznania archeofauny regionu, określenia roli zwierząt domowych i dzikich w życiu mieszkańców głównie Wolina i Szczecina, ale również Gdańska, Elbląga, Nakła nad Notecią i innych miast, grodów, podgrodzi i osad ludzkich w wiekach od IX do XIV. Ogromne doświadczenie naukowe, licznie zgromadzony materiał i pasja Jerzego Gawlikowskiego pozwoliły Mu przygotować i przedłożyć do oceny rozprawę habilitacyjną pt.: ”Biometryczne cechy kośćca bydła domowego (Bos primigenius f. Taurus) Polski północno-zachodniej w różnych okresach historycznych” i uzyskanie na mocy uchwały Rady Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Akademii Rolniczej we Wrocławiu stopnia nau­ko­wego doktora habilitowanego w zakresie nauk weterynaryjnych. Wśród licznych wątków badawczych zawartych w tym opracowaniu, ogromne znaczenie dla praktyki archeozoologicznej okazały się mieć sposoby ustalania dymorfizmu zwierząt na podstawie ich szczątków.

W ciągu 34 lat wspólnej pracy z Profesorem M. Kubasiewiczem, obaj Panowie poza za­gad­nie­niami z zakresu archeozoologii, prowadzili badania nad zaburzeniami rozwojowymi u zwierząt domowych. Zainicjowana przez Profesora M. Kubasiewicza współpraca, a ściśle realizowana przez Profesora J. Gawlikowskiego, z instytucjami hodowlanymi – Państwowymi Ośrodkami Hodowli Zarodowej, Zrzeszeniami Państwowych Gospodarstw Rolnych, Stacjami Hodowli i Unasienniania Zwierząt oraz sprawującą nad tymi jednostkami opiekę selekcyjną i dokumentalną Centralną Stacją Hodowli Zwierząt w Warszawie, pozwoliła na podstawie zgromadzonej ogromnej liczby danych o cielętach dotkniętych wadami rozwojowymi i ich ojcach, na stworzenie baza danych umożliwiająca prowadzenie badań genetycznych linii rodowodowych bydła.

Od 1 października 1991 roku, z chwilą przejścia na emeryturę Profesora M. Kubasiewicza, kierownictwo Katedry Anatomii Zwierząt objął Profesor J. Gawlikowski. Nadal realizował On kierunki badawcze swojego Poprzednika, kładąc jednak większy nacisk na kontynuację współpracy z Pracownią Archeologii Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN w Szczecinie, z Pracownią Archeologii Muzeum Narodowego w Szczecinie, Z Państwową Pracownią Konserwacji Zabytków w Szczecinie i Gdańsku oraz Katedrą Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Zarówno zbiory archeofauny jak i licznych przypadków teratologicznych stały się materiałami do pracy dla ponad 30 dyplomantów Profesora J. Gawlikowskiego. Jako nauczyciel akademicki Profesor J. Gawlikowski prowadził wykłady i ćwiczenia dla słuchaczy na kilku kierunkach studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Wydziałów b. Zootechnicznego, Rolnictwa, i Ekonomiki Rolnictwa. Podczas zajęć przekazywał wiedzę z zakresu anatomii prawidłowej, teratologii i archeozoologii. Niejednokrotnie uczestnicy tych zajęć mieli okazję być świadkami prowadzonych przez Profesora sekcji zwierząt, kompetentnie organizowanych i barwnie omawianych.

Profesor J. Gawlikowski jest autorem lub współautorem kilkudziesięciu publikacji naukowych z zakresu anatomii, archeozoologii i teratologii. Po przebyciu ciężkiej, żmudnej i pracowitej drogi rozwoju Profesor J. Gawlikowski zdobył ogromne doświadczenie, które również po przejściu na emeryturę w 1998 roku wykorzystuje jako ekspert we współpracy z naukowymi jednostkami badawczymi kraju. Jego wiedza o wczesnośredniowiecznej faunie Pomorza została zawarta we współautorskim, z Doktorem Jerzym Stępniem, rozdziale pt.: Zwierzęta we wczesno­średnio­wiecznym Wolinie. Materiały archeozoologiczne z lat 1952-2003” przygotowywanym do druku pod redakcją Prof. dr hab. Władysława Filipowiaka.

Za osiągnięcia w dziedzinie naukowej i dydaktycznej Profesor J. Gawlikowski był wielokrotnie nagradzany i wyróżniany, m.in. Nagrodami I-go stopnia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, Sekretarza Naukowego PAN i innymi. Nadal czynnie uczestniczy w posiedzeniach Polskiego Towarzystwa Anatomicznego, Polskiego Towarzystwa Antropologicznego, Polskiego Towarzystwa Zoologicznego, Polskiego Towarzystwa Nauk Weterynaryjnych i Stowarzyszenia Archeologów Polskich. Z Jego wiedzy i doświadczenia z ogromną satysfakcją korzysta obecny Zespół Naukowy Zakładu Anatomii Zwierząt Wydziału Biotechnologii i Hodowli Zwierząt ZUT.

 

Kierownik Zakładu Anatomii Zwierząt

 

Prof. dr hab. Piotr Baranowski.